Parseh Podcast (پادکست پرسه)

چگونه در تمام طول تاریخ، بشر توانست تنها یک بیماری عفونی انسانی را برای همیشه از روی زمین محو کند؟ و این پیروزی چه چیزی دربارهٔ معنای «پیشرفت» به ما می‌گوید؟

🎥 نسخهٔ تصویری این اپیزود (به همراه برخی تصاویر مرتبط) را می‌توانید در کانال یوتیوب پادکست پرسه تماشا کنید.
https://youtu.be/863EbH8vDg8

نویسنده و راوی: عباس سیدین
اسپانسر این اپیزود: شامپوهای شاوما

«روزگار آبله» بخش اول از پروندهٔ سه‌قسمتی «زنجیرهٔ انسانی» در پادکست پرسه است. در این پرونده، از پرسه‌هایم در لابلای کتاب‌ها، داستان بیماری آبله را دنبال می‌کنم؛ ویروسی که هیچ ناقل و میزبان دیگری به جز انسان نداشت و هزاران سال در یک زنجیرهٔ پیوسته از نفسی به نفس دیگر همراه تاریخ بشر آمد، تا روزی که سرانجام در اکتبر ۱۹۷۷ در شهر مرکا در سومالی، این زنجیره در بدن آخرین بیمار طبیعی آبله به نام «علی ماوو معالین» متوقف شد.

برای درک این نقطهٔ پایان، در این اپیزود (اپیزود اول) به عقب برمی‌گردیم؛ به روزگاری که آبله نه یک بحران مقطعی، بلکه بخشی از جریان عادی زندگی بود. دورانی که آبله میان تولد و مرگ می‌نشست، سالانه صدها هزار کودک را به کام مرگ می‌فرستاد، یک‌سوم نابینایی‌ها را رقم می‌زد و چهرهٔ بازماندگان و روابط اجتماعی و خانوادگی را برای همیشه دگرگون می‌کرد.

در اپیزود «روزگار آبله» به این موضوعات می‌پردازیم:
آخرین بیمار: روایت اتفاق ساده اما تاریخ‌سازی که در اکتبر ۱۹۷۷ در سومالی رخ داد.
زیستن در جهانِ آبله: از تضاد دردناک مراقبت خانوادگی و خطر سرایت تا تأثیر آبله بر ازدواج، استخدام خدمتکاران دارای مصونیت و شکل‌گیری دانشگاه‌های قارهٔ آمریکا.
آبله در ایران: نگاهی به گزارش‌های تاریخی همه‌گیری آبله در اصفهان، مرند، کرمان و کردستان و تأثیر آن بر جمعیت ایران.
از آیین‌ها تا مایه‌کوبی (Variolation): چگونه بشر قرن‌ها پیش از شناخت میکروب‌ها، در هند، چین، ایران، آفریقا و عثمانی یاد گرفت با وارد کردن کنترل‌شدهٔ بیماری به بدن افراد سالم، در برابر آبله مصونیت ایجاد کند؟
سفر پُرماجرای دانش: داستان «اونه‌سیموس» (بردهٔ آفریقایی) و کشیش «کاتن ماتر» در همه‌گیری ۱۷۲۱ بوستون، و تلاش «لیدی مری مونتگیو» برای انتقال دانش پیرزن‌های استانبول به دربار انگلستان و آزمایش آن روی زندانیان محکوم به اعدام.
دوراهی‌های اخلاقی و فلسفی: چرا مخالفت پزشکان و مؤمنان با مایه‌کوبی در قرن هجدهم، صرفاً ناشی از جهل نبود و چه پرسش‌های عمیقی دربارهٔ مرز اختیار فرد، خانواده و جامعه مطرح می‌کرد؟
تولد واکسن: از تجربهٔ شیردوش‌های انگلیسی، آزمایش «بنجامین جستی» و روایت‌های آبلهٔ گاوی و شتری در بلوچستان ایران تا آزمایش تاریخی «ادوارد جنر» روی «جیمز فیپس» در سال ۱۷۹۶.

🌐 وب‌سایت و شبکه‌های اجتماعی پرسه:
اینستاگرام: https://www.instagram.com/parsehpodcast
تلگرام: https://t.me/parsehpodcast
توییتر (ایکس): https://x.com/ParsehP
وبسایت پرسه: https://www.parsehpodcast.com

همراه هم بخوانیم، یاد بگیریم و دنیامان را بزرگ‌تر کنیم. 🌱
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ما صرفاً ارابه‌هایی در خدمت «ژن‌های خودخواه» هستیم یا حیات داستانی بسیار پیچیده‌تر دارد؟
در اپیزود شصت‌وپنجم پادکست پرسه، من (عباس سیدین) با رضا امیر (معلم زیست‌شناسی، مترجم و سازندهٔ پادکست‌های مهرانگیز و گاوگیجه) به بهانهٔ انتشار ترجمهٔ جدید او از کتاب درخشان «چگونه زنده‌ایم؟» (How Life Works) نوشتهٔ فیلیپ بال (Philip Ball) هم‌صحبت شده‌ام.
نسخهٔ ویدیویی این گفتگو را که با تصاویر و ویدیوهای علمیِ کمکی تدوین شده است، می‌توانید در کانال یوتیوب پرسه تماشا کنید.
اگر این محتواها برایتان مفید است، با سابسکرایب کردن و عضویت در بخش ممبرشیپ کانال یوتیوب پرسه از ادامهٔ این مسیر حمایت کنید.

دربارهٔ کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» (How Life Works)
کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» نوشتهٔ فیلیپ بال (نویسنده و پژوهشگر برجستهٔ علم)، یکی از مهم‌ترین آثار سال‌های اخیر در حوزهٔ زیست‌شناسی نوین است که با ترجمهٔ روان و دقیق رضا امیر و ویراستاری علمی دکتر مهدی شفا، در داخل ایران توسط نشر نوین و در خارج از کشور توسط انتشارات هوشیوار منتشر شده است.
برای دهه‌ها، درک عمومی و حتی دانشگاهی ما از زیست‌شناسی تحت تأثیر استعاره‌هایی مثل «کتاب رمز حیات»، «طرح‌وارهٔ ژنتیکی» و نگاه تقلیل‌گرایانهٔ «ژن خودخواه» (ریچارد داوکینز) قرار داشت؛ دیدگاهی که ژن‌ها را همه‌کاره و سایر اجزای سلول و جاندار را صرفاً ابزارهایی جانبی در خدمت ژن‌ها می‌دانست. فیلیپ بال در این کتاب با تکیه بر جدیدترین یافته‌های زیست‌شناسی مولکولی، زیست‌شناسی تکوینی و زیست‌شناسی سیستمی (Systems Biology) نشان می‌دهد که حیات نه یک خط تولید ماشینیِ ساده از ژن به صفت، بلکه شبکه‌ای پویا، چندسطحی و هدفمند است که در آن «سلول» (و نه ژن به‌تنهایی) واحد بنیادین زنده بودن است.

زمان‌بندی اپیزود و موضوعات گفتگو:
00:00 معرفی کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» و رضا امیر
02:31 ضرورت استفاده از استعاره در زیست‌شناسی و تکامل
05:00 ریشه شناختی استعاره‌ها و سازوکار ذهن
09:16 پیرایش ژن (اسپلایسینگ) و خطای استعاره تدوین فیلم
15:11 رد فرضیه کلاسیک «یک ژن، یک پروتئین»
18:13 معمای تنوع آنتی‌بادی‌ها و نوترکیبی V(D)J
24:14 نقد ژن خودخواه داوکینز در زیست‌شناسی سیستمی
29:48 واحد واقعی حیات و وراثت چیست؟
34:19 علت زوال و کوچک شدن کروموزوم Y در تکامل
36:33 نقد تقلیل‌گرایی؛ جایگاه واقعی ژن در سلول
38:45 چرا سهم ژنتیکی و زیستی ما از مادر بیشتر است؟
43:46 تکوین جنین و میراث سیتوپلاسمی مادر
49:09 اپی‌ژنتیک و قحطی هلند؛ انتقال موروثی تروما
51:55 واحد انتخاب طبیعی؛ صفت تک‌ژنی یا سیستم چندعاملی؟
57:52 معمای تاخوردگی پروتئین و پارادوکس لوینتال
01:01:57 قیف آنتروپی و چشم‌انداز سازگاری پروتئین‌ها
01:06:50 دامنه‌های پروتئینی و تکامل ماژولار
01:10:34 سازگاری شگفت‌انگیز پروانه مونارک با سم گیاهی
01:15:33 علیت شبکه‌ای در زیست‌شناسی در برابر جبر خطی
01:17:08 معمای تعیین جنسیت؛ ژن SRY و پرونده ایمان خلیف
01:21:24 آیا مفهوم «غیرطبیعی» در زیست‌شناسی وجود دارد؟
01:24:18 سندروم کارتاژنر و وارونگی عجیب اندام‌های داخلی
01:27:44 الگوهای تورینگ؛ چرا پنج انگشت داریم؟
01:29:24 سندروم داون و اهمیت دوز بیان ژن‌ها
01:33:17 غیرفعال شدن کروموزوم X و راز رنگ گربه‌ها
01:39:43 علم چگونه خطاهای خود را تصحیح می‌کند؟
01:42:08 معرفی کتاب «میمون متکبر» اثر کریستین وب
01:43:40 ترمودینامیک و فیزیک پیدایش حیات؛ نظریه جرمی انگلند
01:54:05 نقد واژه «انتخاب» در تکامل و پادکست گاوگیجه
01:57:17 سخن پایانی

لینک‌ها و منابع اشاره‌شده در این گفتگو
پادکست‌ها و کانال‌های میزبان و مهمان:
نسخه تصویری اپیزود در کانال یوتیوب پرسه
ممبرشیپ یوتیوب پرسه / لینک حمایت مالی ریالی
پروندهٔ «فقط یک نظریه» (دربارهٔ تکامل در پادکست پرسه)
پادکست مهرانگیز (رضا امیر)
پادکست گاوگیجه (رضا امیر)

تهیهٔ کتاب و ناشران:
داخل ایران: از وبسایت نشر نوین
خارج ایران: از Apple Books | Google Books

سایر گفتگوهای رضا امیر دربارهٔ کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» که در اپیزود نام برده شد:
برنامهٔ «فقط علم» با اجرای عرفان خسروی در کانال شهر کتاب
گفتگو با حامد زارعی در کانال یوتیوب او

کتاب‌های نام‌برده‌شده در این گفتگو:
چگونه زنده‌ایم؟ (How Life Works) – فیلیپ بال | ترجمهٔ رضا امیر (نشر نوین / انتشارات هوشیار)
استعاره‌هایی که با آن‌ها زندگی می‌کنیم (Metaphors We Live By) – جورج لیکاف و مارک جانسون
ژن خودخواه (The Selfish Gene) – ریچارد داوکینز
موسیقی حیات (The Music of Life) – دنیس نوبل
محتوم (Determined) – رابرت ساپولسکی | ترجمهٔ عباس سیدین
حیات چیست؟ (What Is Life?) – اروین شرودینگر
میمون متکبر (The Arrogant Ape) – کریستین وب
هر زیستی در آتش است (Every Life Is on Fire) – جرمی انگلند
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

حدود عدالت | بخش سوم
در دو قسمت قبل، به دو دادگاه بزرگ بعد از جنگ جهانی دوم رفتیم؛ نورنبرگ و توکیو. دیدیم که حتی وقتی قاتل و قربانی کاملاً مشخص‌اند، عدالت آن‌قدرها که به نظر می‌رسد ساده نیست.
اما اگر مسئله دیگر انتخاب میان عدالت و یک ارزش دیگر نباشد چه؟
اگر اصلاً امکان اجرای عدالت وجود نداشته باشد؟
اگر تعداد متهمان آن‌قدر زیاد باشد که محاکمه‌ی تک‌تک آنها با همان استانداردی که از یک دادگاه عادلانه انتظار داریم، قرن‌ها طول بکشد چه؟
در رواندا، بعد از نسل‌کشی، با چنین مسئله‌ای روبه‌رو شدند.
یک طرف، دادگاهی بین‌المللی بود؛ با قاضی، وکیل، شواهد و تشریفات حقوقی، اما بسیار کند، بسیار پرهزینه و دور از زندگی روزمره‌ی مردمی که قرار بود عدالت برای آنها اجرا شود.
طرف دیگر، راهی بود که شاید اصلاً نتوان اسمش را یک دادگاه عادلانه گذاشت.
پس سؤال این قسمت فقط این نیست که «عدالت چیست؟»

سؤال این است:
وقتی عدالت کامل ممکن نیست، چقدر می‌توان از استانداردهای عدالت کوتاه آمد؟
آیا بهتر است یک عدالت ناقص را درباره‌ی میلیون‌ها نفر اجرا کنیم، یا یک عدالت بسیار دقیق را درباره‌ی تعداد محدودی از آنها؟
اگر برای اجرای درست قانون مجبور شویم صدها هزار نفر را ده‌ها یا حتی صدها سال در انتظار نگه داریم، آیا همچنان داریم عدالت اجرا می‌کنیم؟

و اگر برای اینکه پرونده‌ها اصلاً به سرانجام برسند، وکیل، بی‌طرفی، اصل برائت یا بعضی دیگر از حقوق متهم را کنار بگذاریم، چه چیزی از خودِ عدالت باقی می‌ماند؟
شاید تلخ‌ترین سؤال همین باشد:

اسپانسر این اپیزود: استودیو «به‌نحوی دیگر»
پادکست‌های «کشو» و «کارت صدا» در کست‌باکس
روش‌های ارتباط با استودیو به نحوی دیگر:
دایرکت اینستاگرام به‌نحوی دیگر: https://www.instagram.com/benahvidigar
ایمیل: [email protected]
آی‌دی تلگرام: https://t.me/benahvidigar

مشاهدهٔ نسخهٔ تصویری این اپیزود روی یوتیوب
مشاهدهٔ پلی‌لیست تصویری این پرونده روی یوتیوب

منابع این پرونده:
After Genocide: Memory and Reconciliation in Rwanda - Nicole Fox
Inside Rwanda's Gacaca Courts: Seeking Justice after Genocide - Bert Ingelaere
The Gacaca Courts: Post-Genocide Justice and Reconciliation - Phil Clark
The Crooked Timber of Humanity - Isaiah Berlin
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

حدود عدالت | بخش دوم
در قسمت قبل، در دادگاه نورنبرگ به سؤالی رسیدیم که جواب ساده‌ای نداشت:
اگر عدالت، صلح، امنیت و حقیقت همیشه با هم جمع نشوند، چطور باید انتخاب کنیم؟
این بار همان سؤال را در جایی دیگر و شاید در موقعیتی حتی دشوارتر دنبال می‌کنیم: دادگاه‌های جنایات جنگی توکیو.
اینجا دیگر فقط با یک تصمیم سخت روبه‌رو نیستیم.
اگر قاضی‌ای بگوید: «هیچ‌کس حق ندارد دیگری را به جرم جنایت مجازات کند، مگر اینکه خودش بی‌گناه باشد»، آیا نتیجه‌اش این است که هیچ‌کس را نباید محاکمه کرد؟
اگر محاکمه‌ی یک نفر بتواند صلح و ثبات یک کشور شکست‌خورده را به خطر بیندازد، آیا نادیده گرفتن عدالت می‌تواند یک تصمیم عادلانه باشد؟
اگر برای جلوگیری از جنگ بعدی، مجبور شویم جنایتکاران جنگ قبلی را آزاد بگذاریم، قیمت عدالت چقدر است؟
و اگر پای چیزی به میان بیاید که ممکن است میلیون‌ها نفر را در جنگ آینده نجات دهد، اما تنها راه به‌دست‌آوردنش این باشد که از جنایتکاران جنگی محافظت کنیم، چه؟
آیا هنوز می‌توانیم بگوییم «این کار غلط است» و تمام؟
یا باید حساب کنیم که کدام خیر مهم‌تر است؟

اما اینجا یک مشکل بزرگ‌تر هم هست:
اصلاً می‌شود عدالت و امنیت را با یک ترازو اندازه گرفت؟
می‌شود گفت این مقدار بی‌عدالتی، در مقابل این مقدار امنیت می‌ارزد؟
و اگر نتوانیم اینها را با هم مقایسه کنیم، پس تصمیم اخلاقی را چطور می‌گیریم؟
شاید ماجرا فقط درباره‌ی آدم‌هایی نباشد که هفتاد سال پیش در توکیو تصمیم می‌گرفتند.
شاید مسئله این باشد که وقتی خودمان وسط یک بحران هستیم، از کجا بفهمیم تصمیمی که «ضروری» می‌نامیم واقعاً ضروری است؟
و اگر چند دهه بعد معلوم شود که انتخاب دیگری هم وجود داشته، آن وقت با تصمیم اخلاقی خودمان چه می‌کنیم؟
این قسمت، ادامه‌ی پرونده‌ی «حدود عدالت» است؛ جایی که سؤال قسمت قبل دیگر فقط این نیست که «عدالت چیست؟»
بلکه تبدیل می‌شود به سؤال سخت‌تر:

وقتی عدالت عملاً ممکن نیست، چه باید کرد؟
و این تازه ما را به قسمت بعدی می‌رساند.

مشاهدهٔ نسخهٔ تصویری این اپیزود روی یوتیوب
مشاهدهٔ پلی‌لیست تصویری این پرونده روی یوتیوب

اسپانسر این اپیزود : Dove
سایت داو
اینستاگرام داو

منابع این اپیزود:
Judgment at Tokyo: World War II on Trial and the Making of Modern Asia - Gary J. Bass
Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932-45 and the American Cover-Up - Sheldon H. Harris
The Faces of Injustice (The Storrs Lectures Series) - Judith N. Shklar
The Crooked Timber of Humanity - Isaiah Berlin
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

حدود عدالت | بخش اول
عدالت دقیقاً چیست؟
آیا عدالت یعنی مجازات کردن آدم‌های بد؟
آیا ممکن است یک حکم کاملاً قانونی باشد، اما عادلانه نباشد؟
اگر اجرای عدالت، صلح را به خطر بیندازد، کدام را باید انتخاب کرد؟
اگر گفتن حقیقت، باعث شود اصلاً نتوانیم دادگاه را برگزار کنیم، هنوز باید حقیقت را بگوییم؟

و یک سؤال از همه سخت‌تر:
اگر برای رسیدن به یک خیر، مجبور باشیم از خیر دیگری بگذریم، از کجا بفهمیم انتخاب درستی کرده‌ایم؟
این قسمت ما را به یکی از مهم‌ترین دادگاه‌های تاریخ می‌برد؛ جایی که انسان‌ها بعد از یکی از بزرگ‌ترین فجایع تاریخ، تلاش کردند برای اولین بار در مقیاسی بی‌سابقه میان انتقام، قانون و عدالت انتخاب کنند.
اما شاید مسئله این نباشد که آنها انتخاب درستی کردند یا نه.

شاید مسئله این باشد که:
آیا اصلاً انتخابی وجود داشت که بتواند هم‌زمان عادلانه، قانونی، اخلاقی و ممکن باشد؟
و اگر چنین انتخابی وجود نداشته باشد، حدود عدالت کجاست؟
این قسمت، بخش اول از پرونده‌ی «حدود عدالت» است.

مشاهدهٔ نسخهٔ تصویری این اپیزود روی یوتیوب

اسپانسر این اپیزود : Dove
سایت داو
اینستاگرام داو

منابع این اپیزود:
Tyranny on trial - Whitney R. Harris
Anatomy of the Nuremberg Trials - Telford Taylor
The Crooked Timber of Humanity - Isaiah Berlin
Radical Evil on Trial - Carlos Santiago Nino
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.